چهارشنبه, 21 آذر 1397

شماره‌ی پیام‌رسان (فعلاً فقط سروش):
۰۱ ۸۸ ۷۵۰ ۰۹۹۰

 کانال سایت در پیام‌رسان سروش
hshadir@

چرا اسلام قانون ظالمانه‌ی برده‌داری را تأیید کرده است؟!

پرسش

چرا اسلام قانون ظالمانه‌ی برده‌داری را تأیید کرده است؟!

پاسخ

تصويري كه از برده و برده‌داري در ذهن ما وجود دارد تصويري است دردآور و ناراحت كننده؛ اين‌كه انساني هم‌نوع خود را چون حيواني در بند كند و او مجبور باشد بدون هيچ اعتراضي انواع و اقسام آزار و اذيت ها را تحمل كند.

منشا اين تصور تنفرآميز، نوع رفتار ستمگراني است كه تاريخ آن را براي ما نقل مي‌كند. افرادي كه با تكيه بر زر و زور اين اجازه را به خود مي‌دادند كه انساني ديگر را در بند كرده و او را با عنوان برده به دارایي‌هاي خود اضافه كنند.

اين پديده‌ی زشت انساني كه زاييده‌ی حدنشناسي و زياده‌خواهي برخي انسان‌نماها بود، با طلوع اسلام با چالش جدي مواجه شد. اسلام كه دين آزادي و آزادگي است و بندگي را فقط در برابر خداوند متعال روا مي‌داند، از همان آغاز ظهور عَلَم مخالفت با اين رفتار غيرانساني را برافراشت و با شعار ضد تبعيض نژادي به مبارزه‌اي جدي، ضربتي و قاطعانه با انواع و اقسام برده‌گيري و برده‌داري پرداخت.

مسلم است ديني كه تنها ملاك برتري افراد بر يكديگر را تقواي الهي مي‌داند و عبوديت و بندگي را مخصوص خداي متعال اعلام مي‌كند نمي‌تواند حتي يك روز هم بردگي و بندگي انساني براي انسان ديگر را تحمل كند. از اين رو يكي از گناهان نابخشودني در اسلام سلب آزادي از انسان‌ها و تبديل آن‌ها به يك متاع است.

رسول مكرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «بدترين مردم كساني هستند كه كارشان خريد و فروش انسان‌ها است.»1 و نيز فرمودند: «خداوند هر گناهي را مي‏بخشد جز سه گناه؛ كسي كه مهر همسرش را انكار كند، يا حق كارگري را غصب نمايد، و يا انسان آزادي را بفروشد».2 بر اساس اين حديث، غصب حقوق زنان و حق كارگران و سلب آزادي از انسان‌ها سه گناه نابخشودني در اسلام شمرده مي‌شود.

تا این‌جا موضع اسلام در برابر پدیده‌ی شوم برده‌داری و عکس‌العمل آن برای مقابله با آن بود. اما مسأله‌ای دیگر در اسلام هست که گاه گمان می‌شود همان برده‌داری معهود است، و نتیجه‌ی این گمان نادرست این می‌شود که اسلام با برده‌داری موافق است و آن را تأیید می‌کند. آن مسأله، مسأله‌ی اسرای کافر است که در جنگ با مسلمانان به اسارت درآمده‌اند. شباهت اندک احکام اسرای جنگ به برده‌داری باعث شده است که عده‌ای نادانسته و عده‌ای دانسته و مغرضانه اسلام را به ظلم و خشونت علیه انسان‌های ضعیف متهم نمایند.

اسير كافر به نامسلماني گفته مي‌شود كه عملاً در مقابل نظام اسلامي قد علم كرده و از پذيرفتن سرپرستي نظام عادلانه‌ی اسلامي سر باز مي‌زند. او نه اسلام را قبول دارد و نه نظام اسلامي را؛ بلكه براي سرنگوني و يا حداقل تضعيف آن نيز دست به كار شده و اقدام عملي مي‌كند.

چنين كسي وقتي به چنگ مسلمانان افتاد و اسير آن‌ها شد، سه كار در مورد او مي‌توان انجام داد؛ 1. كشتن او؛ 2. آزاد كردن او؛ 3. نگهداري او.

در اسلام كشتن اسير ممنوع است. آزاد كردن او هم به صلاح و عاقلانه نیست؛ برمي‌گردد و با دادن اطلاعات به هم‌دستان خود با توان و جرأت بيش‌تري به سپاه آن‌ها ملحق شده، دوباره به جنگ مسلمان‌ها مي‌آيد. مي‌ماند يك راه و آن هم نگهداري او است.

از آن‌جايي كه اسلام دين رشد و تربيت الهي و مكتب تزكيه و تعليم است، با برنامه‌اي دقيق و حساب شده از اين «نگهداري» در راستاي تبليغ، تزكيه و تربيت اسلامي اسيران جنگي به بهترين وجه ممكن بهره جسته است؛ تا هم هدف كنترل و حفظ اسيران جنگي محقق شده باشد و هم آيين تبليغ و تربيت اسلامي پياده شود.

در اين نظام پيشرفته‌ی اسيرداري، اسيران ناآشنا با اسلام تحت سرپرستي خانواده‌هاي مسلمان قرار مي‌گيرند؛ آن‌گاه از نزديك و به صورت عملي با اسلام و زندگي اسلامي آشنا می‌شوند و در نهايت پس از انس با اسلام و تربيت اسلامي آزاد مي‌شوند و به اين ترتيب دوران اسارت آن‌ها خاتمه مي‌يابد.

به بیان دقیق‌تر، دستور اسلام درباره‌ی اسرای جنگ در صورت پیروزی مسلمانان این است که بعد از پایان جنگ با آن‌ها به یکی از روش‌های زیر برخورد شود:

الف: از آنان فديه گرفته شده، آزاد شوند.

ب: با اسيران مسلمان مبادله شوند.

ج: با ارائه‌ی خدماتی مانند آموختن خواندن و نوشتن به مسلمانان، آزادي خود را به دست آورند.

در مواردي كه راه‌هاي قبلي ممکن یا به صلاح نباشد، به جاي اين‌كه آن‌ها را بكشند، براي خدمت، به كار بگمارند و بين مردم تقسيم كنند.3

نتیجه این‌که برده‌داری غیرانسانی به این معنا که انسان‌های آزاد از خانه و کاشانه‌ی خود ربوده شوند و به بردگی کشیده شوند، هرگز در اسلام مورد تأیید قرار نگرفته؛ بلکه اسلام با آن مخالفت کرده و با دستورهای هنرمندانه (تشویق به آزاد کردن بنده‌ها و قرار دادن پاداش بسیار برای این کار و قرار دادن آزادی بنده‌ها به عنوان کفاره‌ی گناهان و...) در جامعه‌ی تحت مدیریت خود آن را به تدریج از بین برده است؛ اما مسأله‌ی اسرای جنگی و نگهداری آن‌ها چیزی است غیر از برده‌داری و احکام آن هم در مقایسه با مکاتب دیگر، نمونه و بی‌نظیر است.

چند نکته:

ـ برده‌هایی که مسلمان بوده‌اند و در تاریخ از آن‌ها یاد شده است، بعد از اسارتشان مسلمان شده‌اند نه این‌که با وجود مسلمان بودن، به اسارت گرفته شده‌اند.

ـ تفاوت جایگاه حقوقی اسیر جنگی با یک مسلمان آزاد امری عادلانه و طبیعی و منطقی است. به همین خاطر احکام دیه و قصاص درباره‌ی آن‌ها متفاوت است. اگر غیر از این بود، جای تعجب و انتقاد بود.

ـ حلال شدن زن و مرد نسبت به یکدیگر و اجازه‌ی برقراری رابطه‌ی جنسی آن‌ها امری اعتباری است که در اختیار شارع مقدس است و او برای شکل‌گیری چنین رابطه‌ای چند راه گذاشته است که یکی از آن‌ها، خواندن صیغه‌ی عقد است؛ راه دیگر، مالکیت بر برده است؛ یعنی همین که مردی بر زن برده‌ای مالک شد، آن‌ها بر یکدیگر حلال می‌شوند و می‌توانند رابطه‌ی جنسی داشته باشند. پس هرگز نباید چنین اجازه‌ای را تجاوز به حقوق انسان‌ها قلمداد کرد. همان‌طور که ازدواج و عقد کردن قانون و شرایط خاصی دارد، حلال شدن کنیز به مالک و برقراری رابطه‌ی جنسی با او هم تحت ضوابط و احکام خاصی است که اجازه‌ی داشتن چنین رابطه‌ای و تداوم آن منوط به رعایت آن احکام است.4

ـ همان‌طور که اگر زندان‌بانی تخلف کرد و با زندانیش بدرفتاری کرد، نباید اشتباه او را بهانه کرد و اصل زندان و زندانی کردن مجرمان را زیر سؤال برد؛ همان‌طور اگر مالکی به برده‌ی زیردستش ستم کرد و حقوق او را نادیده گرفت، نباید اصل نظامی را که به انسان‌ها اجازه می‌دهد کسی (اسرای دشمنان) را به بندگی بگیرد، زیر سؤال برد. هرگز تخلف مجری قانون را نباید به پای خود قانون نوشت.

ـ در تنظیم این نوشتار از وب‌سایت «مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی» استفاده شده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــ
1. کافی، ج 5، ص 114
2. بحارالانوار، ج 100، ص 129
3. فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل بیت(ع)، ج 1، ص 491
4. جواهر الکلام، ج 30، ص 284

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
  • #814

    Question

    سلام. در مورد بحث برده داری در اسلام سوالاتی توی ذهن من وجود داره. مثلا: من جایی خوندم که در احکام اسلام گفته شده که اگه یه نفر که برده نیست یه برده رو بکشه قصاص نمیشه و حتی دیه ی یک انسان عادی رو نمی پردازه و فقط به اندازه ی قیمت برده دیه پرداخت می کنه. و شهادت برده علیه صاحب خودش مورد قبول نیست. اگه واقغا همین طور هست به نظر می رسه که در مورد بحث قصاص و شهادت و به طور کلی برده داری در اسلام احکام تبعیض آمیزی هم وجود داره...

    ***** پاسخ *****

    سلام. مسأله‌ی تفاوت حقوقی عبد و انسان آزاد درباره‌ی قصاص و دیه در متن بالا توضیح داده شده: (تفاوت جایگاه حقوقی اسیر جنگی با یک مسلمان آزاد امری عادلانه و طبیعی و منطقی است. به همین خاطر احکام دیه و قصاص درباره‌ی آن‌ها متفاوت است. اگر غیر از این بود، جای تعجب و انتقاد بود).
    اما درباره‌ی شهادت دادن، تفاوتی از جهت عبد و آزاد بودن نیست؛ چیزی که هست، اینه که شهادت در جایی که شهادت دهنده ذی‌نفع باشه پذیرفته نیست و این مسأله اختصاص به عبد نداره؛ بلکه شهادت صاحب عبد هم علیه عبدش اگه در معرض تهمت انتفاع باشه، پذیرفته نیست. این مسأله صراحتاً در کتب فقهی (مثل اللمعة الدمشقیة) اومده. هم‌چنین شهادت شریک درباره‌ی مال شراکتی و شهادت طلبکار علیه بدهکار محجور هم به همین دلیل پذیرفته نیست.

  • #813

    ذهن پر از سوال

    سلام
    این برده داری در اسلام که شامل افرادی غیر از اسیران جنگ با اسلام هم می شده، یکی از سوالات حل نشده ی من درباره ی اسلامه...
    در این مورد یک سوال دیگه هم واسه م پیش اومده:
    یعنی یه خانم هم اگه طبق قوانین برده داری در اسلام یه غلام(برده مرد) داشته باشه، می تونه باهاش رابطه ی جنسی داشته باشه؟؟!!

    ***** پاسخ *****

    سلام. در زمان ظهور اسلام، برده‌هایی که اسیر جنگی نبودند، از عصر جاهلیت باقی مانده بودند که با ظهور اسلام و در پناه قوانین اسلامی که به تدریج نازل و اجرا می‌شد، کم‌کم این نوع برده‌داری از بین رفت و برچیده شد. تنها ماند اسرای جنگی که توضیحش را در متن داده‌ام.
    بهره‌بری جنسی از برده مخصوص مرد و کنیزشه. یک خانم اگه مجرد باشه می‌تونه با غلامش ازدواج کنه ولی اگه شوهر داشته باشه، دیگه هیچ راهی برای بهره‌بری جنسی از غلامش نداره، چون شراکت دو مرد در یک خانم اساساً ممنوعه.

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان میهمان

0 / 5000 محدودیت حروف
متن شما باید کمتر از 5000 حرف باشد

مطالب برگزیده

جمهوری اسلامی ایران تبیین ضرورت تشکیل حکومت اسلامی در زمان غیبت


زنان و ازدواج پاسخ به چند ابهام درباره‌ی زنان و ازدواج در آیین اسلام


حجاب ده تلنگر درباره‌ی حجاب و عفاف


شراب یک لحظه مستی، یک عمر پستی! (شراب‌خواری)


یوسف علیه‌السلام علاقه به هم‌جنس زیبارو


دوستش دارم دوستش دارم (سلسله مقالات)


آزادی جنسی غربی چرا نباید در آزادی جنسی از غرب و اروپا که الگوی پیشرفت و تمدن هستند پیروی کنیم؟


عصبانیت چگونه عصبانیت خود را کنترل کنم؟


خودشناسی چگونه می‌توانم خودم را بشناسم و بحران هویت را پشت سر بگذارم؟


استخاره، آری یا نه، چرا و چگونه؟ استخاره، آری یا نه؟ چرا و چگونه؟


چگونه خوش‌تیپ و امروزی و در عین حال باحجاب باشم؟ چگونه خوش‌تیپ و امروزی و در عین حال باحجاب باشم؟


چرا خدا مشکل همه‌ی بنده‌هاشو حل می‌کنه جز ما؟! چرا خدا مشکل همه‌ی بنده‌هاشو حل می‌کنه جز ما؟!


چرا فقط اسلام؟! چرا ادیان دیگر نه؟! چرا فقط اسلام؟! چرا ادیان دیگر نه؟!


حسین علیه‌السلام در مصاف ابلیس حسین علیه‌السلام در مصاف ابلیس


رنج پُرارج (عادت ماهانه) رنج پُرارج (عادت ماهانه)


هدف آفرینش انسان هدف آفرینش انسان


حالا کی بهشت و جهنم رو دیده؟!! حالا کی بهشت و جهنم رو دیده؟!!


رجعت، افسانه یا حقیقت؟! رجعت، افسانه یا حقیقت؟!


حکم خشن سنگسار چگونه با عقل و فطرت انسانی سازگار است؟ حکم خشن سنگسار چگونه با عقل و فطرت انسانی سازگار است؟


آیا حکم اسلامی ارتداد با آزادی اندیشه و حقیقت‌جویی منافات ندارد؟! آیا حکم اسلامی ارتداد با آزادی اندیشه و حقیقت‌جویی منافات ندارد؟!


چگونه این چشم صاحب‌مرده را کنترل کنم؟ چگونه این چشم صاحب‌مرده را کنترل کنم؟


چگونه توبه‌ای پایدار و شکست‌ناپذیر داشته باشم؟ چگونه توبه‌ای پایدار و شکست‌ناپذیر داشته باشم؟


چرا امام خامنه‌ای؟ چرا امام خامنه‌ای؟


کنترل جمعیت یا انقراض شیعه؟! کنترل جمعیت یا انقراض شیعه؟!


شبهه‌ای درباره‌ی نماز و پاسخ آن شبهه‌ای درباره‌ی نماز و پاسخ آن


بررسی روزه‌ی دختران نه ساله + گفت‌وگو باچند فرشته‌ی نوبالغ بررسی روزه‌ی دختران نه ساله + گفت‌وگو باچند فرشته‌ی نوبالغ


هنری به نام «امر به معروف و نهی از منکر» هنری به نام «امر به معروف و نهی از منکر»


حقیقت دعا و اسرار اجابت حقیقت دعا و اسرار اجابت


شب قدر و معمای سرنوشت شب قدر و معمّای سرنوشت


20 راز در زندگی مشترک 20 راز در زندگی مشترک